You have an old version of Adobe's Flash Player. Get the latest Flash player.

 

CHUYÊN MỤC

Giới thiệu chung
Cơ cấu tổ chức
Dự án đầu tư
Thông tin đấu thầu, mua sắm công
Quy hoạch - Kế hoạch
Công tác xây dựng Đảng bộ
Công tác phòng chống tham nhũng
Báo cáo KT-XH
Công dân - Doanh nghiệp
Bộ thủ tục hành chính công
Thông tin cần biết
ISO 9001:2008
Văn bản khác

 

Cách làm trống của người Jrai

Ngày đăng bài: 23/10/2018
Trống là một loại nhạc cụ tuyền thống không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của dân tộc Jrai trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Họ coi trống là một tài sản quý trong gia đình, bản thân họ luôn coi đó là vật linh thiêng quyền uy trong gia đình, dòng họ, bản làng. Ngoài chức năng là bộ gõ, trống đối với người Jrai còn là phương tiện truyền thông tin đến với mọi người mỗi khi thông báo mọi việc, cộng đồng sẽ nghe theo tiếng trống biết được thông tin đó truyền tải việc gì, khi thì thôi thúc, khi thì chậm chãi hoan hỉ,…tiếng trống góp mặt trong mọi sinh hoạt của họ.


Để có một tiếng trống ưng với lòng, thì phải nói đến quá trình chế tác trống của người Jrai, trải qua các công đoạn phức tạp, tuân theo luật tục và làm các nghi lễ. Công đoạn đầu tiên là chọn người làm trống, phải là những người con ưu tú của núi rừng, người đó phải là một trong những nghệ nhân hiểu biết về đục đẽo gỗ, khoảng 6 đến 9 người, tùy theo loại trống cần làm như trống: Đại, trung, nhỏ, mà họ điều động người cho phù hợp. Loại gỗ được người Jrai tin dùng phải là cây to, thân mềm, thân cây có những nét dọc theo thớ, không bị mối mọt, không thấm nước trong quá trình sử dụng như cây H’rái, gỗ sao, là những cây được ưu tiên trước. Và đặc biệt  cây được chọn làm trống phải là những cây mọc ở đầu nguồn suối, đó cũng là một trong những yếu tố đầu tiên khi người Jrai chọn đất lập làng phải là nguồn nước, làng bên cạnh dòng suối. Trước khi hạ cây họ có nghi lễ cúng và chủ của trống sẽ là người chặt nhát rừu đầu tiên vào cây để làm phép rồi mới đến những người thợ tiếp theo. Họ cũng chỉ ước lượng kích thước của cây chứ không được mang thước ra đong đo như vậy sẽ làm thần cây giận, khi hạ cây đè phải con vật nào đó hoặc có con rắn bò ngang qua thì đó là điềm gở. Hay cây đó khi hạ bị đổ ngang chắn dòng suối thì cũng coi như không linh nghiệm, họ sẽ chọn lại một cây khác. Nếu trong một ngày họ không hạ được cây thì buộc lòng họ phải bỏ, ngày hôm sau chọn cây khác. Điều đặc biệt trong cách thức làm trống của người Jrai không giống như những chiếc trống bình thường tang trống được ghép từng mảnh gỗ uốn công phình ở giữa, trống của người Jrai được làm nguyên từ một đoạn của thân cây đục rỗng từ đầu này sang đầu kia. Mới khi đầu họ lấy rựa khoét một lỗ vừa tầm rồi lấy lửa đốt cho cháy bớt đến tầm họ sẽ dập lửa rồi thực hiện nốt công đoạn đục sang đầu bên kia sao cho thân trống không quá 2cm. Công đoạn đục đẽo làm thân trống đòi hỏi người thợ phải biết kỹ thuật, khéo léo, sao cho thân bên ngoài láng nhẵn không nhấp nhô để thuận tiện cho việc bịt da, khi đã hoàn tất phần tang trống họ mới đưa về nhà chuẩn bị cho công đoạn sau.

trong-(1).jpg

Trống của người Jrai thường được bịt bằng da trâu, công đoạn này được họ chuẩn bị trước đây, trống có hai mặt: Mặt đực và mặt cái. Nên da trâu cũng được chọn từ hai con trâu đực và cái, lọc phần da từ cổ xuống 4 chân ngang thân bụng tạo thành mảng lớn, đem phơi khô bằng cách cột 4 cái cột vào 4 đầu của da trâu bang tạo thành mặt phẳng, chôn 4 cột đó xuống đất. Với cái nắng Tây Nguyên khoảng 2 tháng sẽ khô, sau đó mang gác bếp để có độ bền dai đanh khi sử dụng. Khi bắt tay vào làm họ sẽ mang da đó ra ngâm nước lạnh cho mềm dẻo, đóng 3 đinh thành hình tam giác lên mặt khi căng da lên mặt trống để dễ hơn cho việc cân đối, loại đinh này họ sử dụng bằng gốc tre, nứa, lồ ô, già, thật chắc chắn. Sau một hai ngày cố định sẽ tiến hành kéo đều da về tang trống và đóng đinh gỗ cố định tạo thành hai mặt trống. Khi trống được làm xong, mặt trống cái sẽ khoét một lỗ thông hơi để điều chỉnh tiếng trống. Trống của người Jrai khi quan sát chúng ta cũng thấy hai loại, trống được bịt gần như hết tang trống chừa lại khảng 3 phân để cột dây, cũng có loại trống chỉ được bịt hai đầu còn phía thân tang trống họ sẽ trang trí bằng cách khắc các họa tiết hoa văn đặc trưng văn hóa của họ.

Sau khi đã xong về hình thức thẫm mĩ cũng như thẩm thấu âm thanh, lúc này trống mới được đưa lên nhà, họ sẽ có một lễ cúng nhập trống. Trong nhà chọn góc phía Tây để dựng cố định. Họ làm lễ “tạ ơn”, trong buổi hiến sinh thường là 1 con heo, ghè rượu mời dân làng đến chung vui, họ uống rượu nhẩy xoang thâu đêm suốt sáng. Lúc này thợ làm trống cũng không còn trách nhiệm gì nữa và gia chủ đã hoàn thành tâm nguyện của mình.

Trống được nam giới sử dụng trong các dịp lễ hội của làng: Mừng mùa màng, cúng nhà rông, mừng sức khỏe…hay trong các công việc trọng đại của gia đình: cầu sức khỏe, tạ thần nhà… trong các lễ hội của người Jrai, ngoài cồng chiêng ra thì trống giữ vai trò hết sức quan trọng và không thể thiếu bởi họ quan niệm rằng âm thanh của cồng chiêng, của tiếng trống chính là phương tiện giúp con người giao tiếp với thần linh. Trong xã hội ngày càng phát triển đều có sự giao thoa văn hóa mới giữa các cộng đồng, dân tộc, người Jrai họ cũng tiếp thu cái mới, văn minh hơn, do vậy việc bảo tồn các phong tục tập quán, nghi lễ mang nét đặc trưng của họ cần và cấp thiết để đẩy mạnh và gìn giữ không bị mai một.
 
Vũ Nhíp – Bảo tàng tỉnh Gia Lai

 
Trang chủ     |     Tin tức     |     Liên hệ     |     Mobile     |     Site map

Copyright © 2013 Bản quyền thuộc về UBND TP Pleiku
Chịu trách nhiệm chính: ...  
Địa chỉ: 81 Hùng Vương, phường Tây Sơn, TP. Pleiku, tỉnh Gia Lai - Điện thoại:0269.3830 155  - Fax: 0269. 3828 414 - Email: vpubpleiku@gmail.com
Giấy phép số: 01/GP-TTĐT ngày 24/02/2015 của Sở Thông tin và Truyền thông Gia Lai.
Phát triển bởi Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Gia Lai